Polyester
Werkwijze Polyesterbouw Stad Amsterdam
Uit diverse hoeken bleek er belangstelling te bestaan voor de wijze waarop de
polyester romp
van het model van de “Stad Amsterdam” was gemaakt. Om ook anderen
te laten meedelen in
onze ervaringen volgt in het onderstaande artikel een
beschrijving van de wijze waarop wij te
werk zijn gegaan.
De plug
Bij het uiteenzetten van de werkwijze voor het bouwen van een polyester romp
wordt er van
uit gegaan dat er al een perfecte plug (dit is de basisrompvorm
van het te bouwen
scheepsmodel) gebouwd en aanwezig is.
De mate van nauwkeurigheid van deze plug, zowel in vorm, nauwkeurigheid,
stijfheid en
afwerking, bepaald de uiteindelijke kwaliteit van de polyester
romp.
Hoe perfect de polyester romp ook gebouwd is, fouten en gebreken in de plug
kunnen nooit
verhult worden en zullen in de definitieve romp genadeloos
zichtbaar worden.
Besteedt dus alle aandacht voor het maken van een perfecte plug als basis voor
de start
van het polyester bouwen!
1) Plug romp goed in vorm schuren van grof (150) naar fijn (180 ).
2) Plamuren met spuitplamuur. Ik heb hiervoor een professionele 2 componenten spuitplamuur
gebruikt. De spuitplamuur kan gespoten, maar ook gewoon met de kwast worden
aangebracht.
De benodigde hoeveelheid is afhankelijk van de grootte van het
model en de nauwkeurigheid
waarmee de plug is gebouwd!
3) Glad schuren ( 180 ). Spuitplamuur is zeer gemakkelijk te schuren!
Dummy mal (Plug) geplamuurd
4) DD lak mengen met harder en direct zeer dun en zeer snel aanbrengen met
kwast bij niet
al te hoge temperaturen i.v.m. zeer snelle droging (korte
potlife) en daarna 24 uur laten
drogen. Let op dat ook de opstaande randen van de plug worden behandeld!
5) Schuren met 280 en fijn naschuren met 400.
6) Tweede laag DD lak aanbrengen als omschreven onder 4). Als behandeling 4) geen
bevredigend resultaat oplevert kan overwogen worden om
behandeling 6) door een
professioneel bedrijf te laten uitvoeren. Het professioneel laten spuiten bij b.v. een
autospuitbedrijf met een twee
componenten glanslak geeft over het algemeen een veel
beter resultaat. Veel auto,s zijn tegenwoordig behandeld met een waterdragende verf. Let er
daarom vooral op dat met de spuiterei duidelijk wordt afgesproken dat de plug
met polyester
behandeld moet worden en er dus geen waterdragende of andere
verven voor het spuiten
worden gebruikt die door het polyester worden aangetast.
Veelal worden de werkstukken direct na het spuiten in een oven (70 graden)
geplaatst om het
doorharden te versnellen. Als dit de plug kan beschadigen door
b.v. indroging van een houten
ondergrond, laat dit dan achterwegen.
7) Na enige dagen goed doorharden van de plug kan deze 10 x in de loswas worden gezet
(ook de opstaande randen). De loswas goed inwrijven (geen
plaatsen vergeten) en na het
enigszins aantrekken wan de loswas deze uitwrijven
met een droge schone doek. Dit 10 x
herhalen. Tussen het aanbrengen van de waslagen de voorgaande laag minstens één uur
goed laten doordrogen voordat de volgende laag wordt aangebracht. Plaats voor alle
zekerheid na elke behandeling een kruisje om niet per
ongeluk de tel kwijt te raken.
De plug is nu klaar voor het maken van de rompmal op de plug.
De mal
1) Gebruik een gelcoat met een contrasterende kleur t.o.v. de plugkleur,
zodat de dekking goed
kan worden gecontroleerd.
2) De mal geheel (ook de opstaande randen) insmeren met gelcoat. Gelcoat is een vrij dikke
pasta-achtige verf die vrij snel aantrekt en dus
snel aangebracht moet worden in een stevige
dikke laag. Het uiterlijk van deze
laag is niet van belang (het ziet er niet uit!), als de verf er
maar goed
dekkend en in een gelijkmatige dikte opgebracht wordt.
3) Deze laag 24 uur laten drogen.
4) Licht schuren (180)
5) Aanbrengen van de tweede laag gelcoat zoals omschreven onder 2 . Nadat de tweede laag
gelcoat is aangetrokken (de laag is nog niet geheel
doorgehard maar geeft bij aanraking geen
kleurstof meer af) kan in principe al
begonnen worden met het aanbrengen van de eerste laag
polyester. Het langer
laten doorharden kan echter geen kwaad, echter dan ook op punt 4 letten!
6) Voordat het polyester wordt aangebracht worden ter plaatse van de scherpe
kanten van de
kielbalk , de hekdelen en overige delen waar het glasvezel scherpe
hoeken moet maken,
gevuld met vezelpasta. Dit wordt gedaan omdat de glasvezelmat
niet gemakkelijk in scherpe
hoeken blijft staan en er dus een risico bestaat dat
er holle ruimten gaan ontstaan. De
vezelpasta goed mengen met langzame harder.
De vezelpasta met een plamuurmes of
stopverfmes aanbrengen. Het polyester kan direct hierna worden aangebracht.
6) Polyester goed mengen met harder.
7) Polyester met een brede kwast opbrengen op de plug.
8) In de natte polyester de eerste laag glasweefsel aanbrengen ( 50 gram/m²
).
9) Op het glasweefsel, met de kwast of met een vachtrollertje, opnieuw
polyester aanbrengen
(verzadigen). Let er op dat bij dit verzadigen niet over
het glasweefsel wordt geveegd.
Hierdoor kan dit weefsel namelijk van zijn plaats
worden geschoven of beschadigen!
Deppen met de kwast geeft een goed resultaat.
10) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen.
11) Direct na het aanbrengen van de eerste laag de tweede laag glasweefsel
aanbrengen
(nat in nat).
12) Behandelen zoals onder 9) en 10) omschreven.
13) De eerste twee lagen nu min. 24 uur (afhankelijk van de temperatuur)
laten drogen en daarna
het oppervlak met grof schuurpapier (100) opschuren.
Ook bij het polyesteren kan het al
eerder genoemde wasachtige laagje ontstaan en
ook hier moet dit laagje volledig worden
weggeschuurd om hechtingsproblemen te
voorkomen! Het is daarom altijd aan te bevelen
het gehele oppervlak goed te
schuren voordat een volgende laag wordt aangebracht! Bij
kleinere modellen kan
vaak al volstaan worden met een uit 2 lagen opgebouwde mal. Voor
grotere
modellen is een derde of zelfs een vierde laag noodzakelijk.
14) Polyester goed mengen met harder en met de kwast opbrengen op de plug
15) In de natte polyester de laatste ( derde ) laag glasweefsel aanbrengen.
16) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen.
17) Druk de voorgevormde houten verstevigingsranden nu tegen de nog natte
polyester aan
Detail verstevingslatten
18) In de natte polyester een extra laag glasweefsel aanbrengen en deze over de
versterkingsrand mee plakken waardoor een homogene verbinding ontstaat tussen
de
polyester maldelen en de verstevigingsranden. Bevestig zonodig ook extra
latten tegen de
buitenzijde van de opstaande kanten van de malschalen ter
versteviging. Deze latten kunnen
met vezelpasta op de mal bevestigd worden.
19) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen.
Bij een grotere mal kan het noodzakelijk zijn een vierde
laag glasweefsel toe te voegen.
20) De polyester vervolgens min. 24 uur ( afhankelijk van de temperatuur )
laten drogen.
21) De overstekende scherpe en rafelige randen met een scherp ijzerzaagblad
voorzichtig
wegzagen tot enkele mm. boven de plugrand en daarna glad schuren.
Hiervoor zijn
enkelzijdige en voor dit doel handige zaagbladhouders in de
handel.
22) De maldelen kunnen nu gelost worden. Hiervoor heel voorzichtig de randen
rondom
loswerken met b.v. een fijn glad mesje. Wrik de schalen los van de plug
zonder geweld te
gebruiken. Doe dit heel gelijkmatig en gebruik hiervoor houten
of kunststof wiggen.
23) Laat de maldelen enige dagen verder doorharden voordat met de mal verder
wordt gewerkt.
24) Plaats de maldelen zorgvuldig tegen elkaar en zorg er voor dat alle
details goed op elkaar
aansluiten. Boor nu in de opstaande kanten van de mal (de verstevigings- latten) gaatjes rond
4,5 mm. h.o.h. 200 mm. ten behoeve van
een nauwkeurige bevestiging van de malschalen aan
elkaar met “m 4” boutjes en
vleugelmoeren.
25) De mal kan nu in de loswas worden gezet (min. 6 x). De loswas goed inwrijven (geen
plaatsen vergeten) en na het enigszins
aantrekken wan de loswas deze uitwrijven met een
droge schone doek. Dit 10 x herhalen. Tussen het aanbrengen van de waslagen de voorgaande
laag minstens één uur
goed laten doordrogen voordat de volgende laag wordt aangebracht.
Plaats voor alle zekerheid na elke behandeling een kruisje om niet per
ongeluk de tel kwijt te
raken.
26) Monteer de maldelen aan elkaar met de “m 4” boutjes en de
vleugelmoertjes.
27) De mal is nu gereed voor gebruik.
De mal gemonteerd
De Romp
1) Gelcoat goed mengen met harder. Gebruik gelcoat met een kleur die overeenstemt met de
kleur van het te bouwen
model.
2) De mal geheel insmeren met gelcoat . I.v.m. de moeilijke bereikbaarheid van de delen bij het
roerpen en de schroef
kan er ook voor gekozen worden om de eerste laag gelcoat aan te
brengen voordat
de malschalen in elkaar worden gezet. Zorg er voor dat in dit geval er geen
gelcoat op de opstaande randen van de malschalen terechtkomt i.v.m. het goed
aansluiten
van de malschalen op elkaar.
3) Deze laag 24 uur laten drogen.
4) Licht schuren (180). Let ook bij de beschrijving van de romp op het
verwijderen van de
wasachtige laag (amine blush) voordat de volgende laag
wordt aangebracht!
5) Aanbrengen van de tweede laag gelcoat zoals omschreven onder 2).
6) Op alle plaatsen waar het glasweefsel scherp gebogen wordt zoals in de
kielbalk en op
plaatsen waar je niet goed bij kunt zoals de roerpen, de steven
enz. vezelpasta aanbrengen.
De vezelpasta mag verdund worden met polyester om
alle hoekjes goed te vullen
(Vezelpasta verdunnen met polyester tot de gewenste
consistentie, langzame harder
toevoegen en goed mengen ) Direct hierna kan het polyester worden aangebracht.
7) Polyester goed mengen met harder.
8) Polyester met de kwast opbrengen in de mal.
9) In de natte polyester de eerste laag vooraf in vorm geknipte
glasvezelweefsel aanbrengen
(450 gram/m²).
10) Op het glasweefsel, met de kwast of met een vachtrollertje, opnieuw
polyester aanbrengen
(verzadigen). Let er op dat bij dit verzadigen niet over
het glasweefsel wordt geveegd. Hierdoor
kan dit weefsel namelijk van zijn plaats
worden geschoven of beschadigen! Deppen met de
kwast geeft een goed resultaat.
11) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen.
12) Direct na het aanbrengen van de eerste laag de tweede laag, eveneens
vooraf in vorm
geknipte glasweefsel, aanbrengen (nat in nat). Gebruik voor de
scherpe hoeken zoals de
steven, de kielbalk en de achtersteven smalle 10 cm.
brede stroken glasweefsel die goed in
de hoeken kunnen worden gewerkt.
13) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen.
14) De eerste twee lagen nu min. 24 uur (afhankelijk van de temperatuur)
laten drogen en daarna
het oppervlak met grof schuurpapier (100) opschuren.
15) Polyester goed mengen met harder.
16) Polyester met de kwast opbrengen in de mal.
17) In de natte polyester de laatste (derde) laag, eveneens vooraf in vorm
geknipte glasweefsel
aanbrengen (nat in nat) (380 gram/m², echter nu met een
geweven structuur). Maak de
overlappen van het weefseldoek telkens op andere
plaatsen om plaatselijke verdikkingen zo
veel mogelijk te voorkomen! Als 4 lagen glasweefsel gewenst, dan wel noodzakelijk zijn, dan
voor de derde
laag de 450 gram/ m² glasweefsel toepassen en als vierde en laatste laag het
geweven glasvezeldoek 380 gram/m² toepassen.
18) Met een ontluchtingsrolletje de luchtinsluitsels onder het glasweefsel
zorgvuldig wegrollen
19) De polyester vervolgens min. 24 uur (afhankelijk van de temperatuur)
laten drogen
20) De overstekende scherpe en rafelige randen met een scherp ijzerzaagblad
voorzichtig
wegzagen tot enkele mm. Boven de malrand en daarna glad schuren.
21) De maldelen kunnen nu gelost worden. Verwijder de M4. boutjes. Heel
voorzichtig de randen
rondom loswerken met b.v. een fijn glad mesje. Wrik de
schalen los van de mal zonder geweld
te gebruiken. Doe dit heel gelijkmatig en
gebruik hiervoor houten of kunststof wiggen.
Lossen van de mal
22) De romp is nu gereed en klaar voor verdere bewerking.
23) Berg de plug en de malschalen op een veilige plaats op. Denk hierbij aan
mogelijke
mechanische beschadigingen, luchtvochtigheid en temperatuur enz.!
Mal met resultaat van een mooie romp
Waarschuwing!!!!!
Harder, aceton, polyester, loswas enz. buiten het bereik van kinderen houden!!
Bovengenoemde producten niet in de zon zetten of in de nabijheid van een
warmtebron!!
Elke fabrikant en producttype heeft zijn eigen polyester en harder en de
daarbij behorende
mengverhouding! Deze zijn niet onderling toepasbaar!
Gebruik dus uitsluitend bij elkaar behorende producten en pas altijd de
voorgeschreven mengverhoudingen toe!
Zorg voor de juiste verwerkings temperatuur (tussen de 18 en 25 graden
Celsius).
Polyester niet in de zon verwerken. Werk altijd in een goed geventileerde ruimte.
Lasweefsel vooraf op maat knippen of scheuren of met een scherp voorwerp
uithalen.
Zorg er voor dat de overlappen van de voorgevormde glasvezelmatten telkens op
andere
plaatsen worden gemaakt om plaatselijke verdikking in de romp zo veel
mogelijk te voorkomen!
Na het aanbrengen van een laag gelcoat, polyester of epoxy ontstaat er
tijdens het drogen soms
een wasachtige laag op het oppervlak. Deze laag moet
geheel verwijderd worden om
hechtingsproblemen met de volgende laag te
voorkomen!
Gebruik latex handschoenen voor éénmalig gebruik.
Gebruik aceton voor het schoonmaken van handen, kwasten, rollers, kleding
enz.
Zorg voor een goede stofafzuiging bij het zagen en/of schuren van polyester.
Ontluchten met een speciaal hiervoor bedoelde ontluchtingsroller.
Glasweefsel met een stofzuiger van kleding zuigen en schoon blazen met perslucht.
Cees Punt en Giel Geldermans.